Güvenlik Bilgi Formu (GBF/SDS) nedir, nasıl hazırlanır?

01 Güvenlik bilgi formu (GBF/SDS) nedir?

Güvenlik Bilgi Formu (GBF), bir madde veya karışımın insana ve çevreye yönelik tehlikelerini; güvenli elleçleme, depolama, taşıma, ilk yardım ve acil durum bilgilerini standart bir biçimde aktaran resmî belgedir. Amacı, o ürünü kullanan kişinin hangi riskle karşı karşıya olduğunu ve ne yapması gerektiğini net biçimde bilmesidir.

Türkiye’de GBF, "Zararlı Maddeler ve Karışımlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik" kapsamında hazırlanır. Formun içeriği, ürünün SEA Yönetmeliği’ne göre yapılan tehlike sınıflandırmasından türer; yani doğru bir GBF, doğru bir sınıflandırma gerektirir.

02 GBF, SDS ve MSDS: fark var mı?

Hayır, üçü de aynı belgeyi ifade eder; yalnızca adlandırma farklıdır. "GBF" Türkçe kısaltmadır; "SDS" (Safety Data Sheet) güncel uluslararası addır; "MSDS" (Material Safety Data Sheet) ise eski adıdır ve artık yerini SDS’ye bırakmıştır. İş pratikte üçü de aynı şeyi arar: ürüne ait güvenlik bilgi formu.

03 Kimler güvenlik bilgi formu hazırlatmak zorunda?

Yükümlülük, zararlı sınıfına giren bir madde veya karışımı imal eden, ithal eden ya da piyasaya arz eden tarafa düşer. Bu taraf, ürünü için GBF hazırlatmak ve ürünü teslim ettiği sanayi/profesyonel kullanıcılara bu formu sağlamak zorundadır.

Ürünü yalnızca kullanan işletmelerin GBF hazırlatma yükümlülüğü yoktur; ancak kendilerine gelen formların güncel, Türkçe ve ürünle uyumlu olduğunu teyit etmekle sorumludur. Pratikte en sık sorun, eldeki formun eski ya da yabancı dilde olmasıdır.

04 Güvenlik bilgi formunun 16 bölümü

GBF, mevzuatın belirlediği sabit bir sırayla, 16 bölüm hâlinde hazırlanır. Bölümlerin sırası ve başlıkları değiştirilemez:

05 GBF kim tarafından, nasıl hazırlanır?

GBF, gelişigüzel doldurulabilecek bir şablon değildir; mevzuatın öngördüğü yetkinliğe sahip bir güvenlik bilgi formu hazırlayıcısı tarafından hazırlanır. Süreç, ürünün bileşiminin ve her bileşene ait tehlike verilerinin toplanmasıyla başlar; ardından SEA sınıflandırması yapılır ve 16 bölümlü form ürüne özgü doldurulur.

Sınıflandırma, aynı zamanda ürün etiketini de belirler: piktogramlar, uyarı kelimesi ve zararlılık/önlem ifadeleri aynı değerlendirmeden çıkar. Bu yüzden GBF ve etiket birlikte ele alınır. ESA Çevre bu çalışmayı güvenlik bilgi formu hazırlama hizmeti kapsamında yürütür.

06 Güvenlik bilgi formu ne zaman güncellenir?

Ürünün bileşimi, tedarikçisi ya da tehlike sınıflandırması değiştiğinde ve ilgili mevzuat güncellendiğinde GBF yenilenmelidir. Güncelliğini yitirmiş bir form, denetimde uygunsuzluk sayılır ve ürünü piyasaya süren tarafın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.